Những lỗi chính tả cố tình không đáng có.
Tình trạng viết sai chính tả tiếng Việt ở Việt nam ta hiện nay thật đáng báo động. Không riêng gì lớp trẻ còn ngồi ghế nhà trường mà ngay cả những người lớn tuổi, thậm chí nhà văn, nhà báo, những người quen viết lách cũng mắc phải lỗi không đáng có này. Tôi thường đọc rất nhiều sách báo truyện nên gần đây tôi bắt đầu để ý xem xét coi những lỗi chính tả này bắt nguồn từ thời điểm nào và tìm nguyên nhân. Dần dần, tôi phác giác ra điểm xuất phát là từ những ông nhà văn gốc Bắc nổi tiếng, chuyên viết, dịch tiểu thuyết giải trí. Khốn nỗi, số lượng sách của mấy ông này thật đồ sộ, có người cả gần trăm đầu sách, làm mê mẩn độc giả già cũng như trẻ, không để ý tới những lỗi chính tả, ngữ pháp đầy dẫy. Thế hệ của tôi, nhờ được đào tạo chính quy ở những trường công uy tín nên không bị ảnh hưởng nhưng những thế hệ sau tôi 5-7 năm thì hỡi ôi… Sau 75, có sự thay đổi lớn. Toàn bộ người giảng dạy đều bị thay bằng một lớp người chắc ở trong rừng ra, hồng hơn chuyên. Toàn bộ chương trình dạy cũng bị thay đổi bằng một chương trình nhất định, không thể sửa đổi, dù muốn. Thầy đã vậy còn trò thì sao? Tôi đem vài lỗi chính tả của mấy đứa cháu trong nhà ra hỏi tại sao viết sai như vậy thì tụi nó trả lời thầy con nói viết vậy mới đúng. Thật là bó tay luôn. Từ ngày tôi vừa mới nghỉ học, đến nay đã trải qua hai thế hệ, càng ngày càng lẫn lộn vì không ai biết mình viết sai ra sao để sửa, cứ nghĩ mình đang viết đúng.và cứ thế mà truyền đạt cho thế hệ sau.
Nếu nói về lỗi chính tả thì có hằng hà sa số, nhan nhản trên sách báo, nhất là trên MXH thì khỏi nói. Dưới đây tôi chỉ liệt kê ra những lỗi chính tả của sách báo chính thống hiện nay, là đầu tàu cho nền văn học nước nhà. Cũng kể thêm là ở website Google Translate, là trình phiên dịch Anh Việt tốt nhất hiện nay cũng mắc những lỗi giống như vậy. Lạ kỳ ở chỗ, Google sai ở chỗ nào thì sách báo trẻ cũng sai y ở chỗ đó, chẳng biết ai học ai.
& Lặp lại: Từ viết đúng là “Lập lại”. Lúc đầu đọc chữ này tôi cũng không để ý, cứ tưởng đây là người viết miền Nam, vì khó phát âm dấu â nên thường viết đổi sang dấu ă hay ư, nhưng sau tôi thấy ngay cả sách báo cả nước trước năm 1954 cũng có lỗi này. Phân tích: Tiếng Hán việt từ lập “立” như lập tức, tiếng nôm là “㕸”như lập lại. Ai nói viết từ “lặp” là đúng thì xin viết luôn Thiết lặp, Lặp trường nhé… Ai còn chưa chịu thua thì hãy nhớ tiếng Việt còn có cụm từ " Lập tới lập lui" nữa đó.
& Căn chỉnh: Từ viết đúng là “Cân chỉnh”. Cùng loại lỗi như trên. Phân tích: Tiếng Hán Việt từ cân “斤” chỉ về đo lường, tiếng nôm. là căn như căn vặn, như căn nguyên, căn bệnh
& Xăm mình: Từ đúng là Xâm mình. Từ Hán Việt “xâm 侵” có nghĩa là lấn chiếm, mạo phạm như xâm nhập. Từ xăm tiếng nôm 䈜 có nghĩa là xin xăm.
& Viển vông: Từ viết đúng là “Viễn vông”. Từ “Viển” vô nghĩa, không có trong tiếng Việt. Tiếng Hán Việt “Viễn 远” là xa, vông vô nghĩa, chỉ là từ liên vận. Viễn vông là chuyện xa vời, không thực tế.
& Sáp nhập: Từ đúng là “Sát nhập”. Tiếng Hán Việt 擦入 là trộn lẫn chung với nhau. Đừng lầm với từ sát hay sái 杀 có nghĩa là giết chết. Sáp tiếng nôm 蠟 có nghĩa là phấn sáp, sáp ong, đèn cầy. Nếu viết "Xáp nhập" có lẽ còn đúng hơn nhưng vẫn bị sai vì "xáp" là tiếng nôm còn "nhập" là Hán Việt.
& Xán lạn: Từ Hán Việt 灿烂 có nghĩa là rực rỡ. Vấn đề là khó phát âm, tôi đố bạn nói từ này mà không bị trẹo lưỡi. Vì vậy miền nam có từ Việt thuần tuý thay thế: “Sáng lạng” có nghĩa (tương lai) tươi sáng, rực rỡ. “Lạng” là từ liên vận của “sáng”.
& Liên Xô, nước Xốt, ma xơ: Từ đúng là Liên sô, nước sốt, ma sơ. Đây là những từ phiên âm của tiếng nước ngoài: Soviet, Sauce, Soeur. Ở nguyên bản là âm “S”, mắc mớ gì phiên âm lại là âm “X” vậy.
& Tệp: Đây là từ miền nam để chỉ một xấp, một tập vật dụng gì đó. Chẳng biết ai lại lấy từ “tệp” này để dịch từ "file" tiếng Anh, nghe hơi bị quái đản. Trước đây file dịch là tập tin cũng tạm ổn, chẳng biết ai lại đổi như vậy, chẳng lẽ bộ Giáo dục Hàn lâm viện VN đều là người miền nam hết sao?
Trên đây chỉ là vài lỗi chính tả tiêu biểu không đáng có thôi. Nếu kể hết thì hằng hà sa số như lẫn lộn giữa ch-tr, g-d, s-x v.v. nhưng thường chỉ có vài cá nhân mắc phải thôi. Đôi khi có những từ do mấy cụ tiên chỉ lão làng nói ngọng, phát âm sai nhưng đám dưới vẫn học lấy học để lời bề trên để rồi tất cả đều sai tuốt luốt.
Như đã nói ở trên, thế hệ chúng tôi là thế hệ được đào tạo bài bản nhất, ít khi mắc những lỗi. Hồi đó đã có những quy tắc chính tả rất chặt chẽ mà tôi đã sưu tầm lại và đăng ở forum web này. Đặc biệt, không kể những bài dân ca, những bài hát phổ thông chính thống hồi đó không bao giờ bị sai lỗi chính tả, bây giờ thì tôi không biết nhưng chắc cũng không đến nỗi bị lỗi trầm trọng. Ngay cả khi hát, ca sĩ hay người hát karaoke dù là người miền nam cũng đổi sang hát giọng bắc, các bạn có thấy vậy không?
Bài viết kế tiếp tôi sẽ viết về ngữ pháp Việt, còn sai trầm trọng hơn cả lỗi chính tả. Như slogan của web này, nước Việt ta sau này hay dở sẽ tuỳ thuộc vào những thế hệ kế tiếp nên tôi ráng viết để đánh động lớp trẻ bây giờ hiểu được tầm quan trọng của tiếng Việt ta. Mong thay…
LTP 12-2023